Inteligentne zarządzanie wodą w spółdzielni mieszkaniowej, a cyber-zagrożenia
Ochrona dostaw wody w spółdzielniach mieszkaniowych to dziś nie tylko kwestia infrastruktury fizycznej i efektywności rozliczeń. Dynamiczny rozwój inteligentnych systemów sterowania otwiera nowe możliwości zdalnego monitoringu i optymalizacji zużycia, ale jednocześnie naraża instalacje na ataki cybernetyczne. W artykule analizujemy najważniejsze zagrożenia dla wodociągów, pokazujemy, dlaczego nawet niewielkie sieci w spółdzielniach są celem hakerów oraz prezentujemy rekomendacje bezpiecznych rozwiązań i praktyczne wskazówki dla zarządców.
Zagrożenia cyberataków na wodociągi w Europie i w Polsce
Od 2024 r. największe europejskie zakłady wodociągowe znalazły się w ogniu cyberataków. Grupa powiązana z rosyjskim GRU, określana mianem APT44 lub Sandworm, dokonała włamań do systemów sterowania w kilku europejskich i amerykańskich zakładach wodnych. W jednym z przypadków manipulacja oprogramowaniem zdalnego zarządzania doprowadziła do przepełnienia zbiornika, co potwierdzają analizy specjalistów Mandiant.
Z kolei w hrabstwie Mayo w Irlandii wiejski system wodny padł ofiarą ataku, w wyniku którego wiele gospodarstw domowych zostało pozbawionych dostępu do wody nawet na dwa dni. Przeprowadzona przez służby diagnostyka wykazała ingerencję w sterowniki, co wymagało pełnego restartu układu oraz ręcznego opróżnienia i napełnienia instalacji przed wznowieniem dostaw.
W Wielkiej Brytanii w 2024 r. odnotowano rekordową liczbę incydentów cybernetycznych w sektorze wodnym. Dane zgromadzone przez Recorded Future wskazują, że tylko do października zgłoszono co najmniej sześć poważnych naruszeń bezpieczeństwa systemów zaopatrujących miliony mieszkańców. Wiele z tych zdarzeń nie zostało oficjalnie ujawnionych, co może świadczyć o coraz większej skali zagrożeń i ostrożności operatorów infrastruktury.
Również w Polsce w ostatnim czasie pojawiły się przypadki ataków na stacje uzdatniania wody. W maju 2025 r. system SCADA Stacji Uzdatniania Wody w Szczytnie został zmanipulowany przez prorosyjskich hakerów, którzy przejęli dostęp do interfejsu operacyjnego i zmienili parametry pracy urządzeń. Sprawa wywołała kontrowersje ze względu na opóźnioną reakcję służb oraz trudności w ustaleniu faktycznego zakresu ingerencji i podmiotu odpowiedzialnego za zabezpieczenie obiektu.
Dlaczego to dotyczy spółdzielni i wspólnot mieszkaniowych?
Niekoniecznie tylko wielkie aglomeracje i rozbudowane sieci wodociągowe są naturalnym celem cyberprzestępców. Małe instalacje, jak wiejski system w Mayo w Irlandii, mogą stać się obiektami ataków, przede wszystkim dzięki prostocie konfiguracji i niższym standardom bezpieczeństwa. W praktyce dzieje się tak poprzez typowe błędy w mniejszych obiektach, takie jak: słabe lub domyślne hasła, brak segmentacji sieci oraz bezpośrednie wystawienie sterowników na działanie Internetu. Ponadto niewystarczająca świadomość zagrożeń wśród zarządców skutkuje utrzymywaniem przestarzałego oprogramowania i brakiem szyfrowania komunikacji między urządzeniami.
Europejskie agencje ochrony infrastruktury, w tym brytyjskie NCSC UK, od dawna ostrzegają, że atak na sektor wodny to tylko kwestia czasu przed poważnym zdarzeniem o szerokim zasięgu skutków dla mieszkańców. Wspólnoty i spółdzielnie, inwestując w inteligentne wodomierze i systemy telemetryczne, muszą równolegle rozwijać procedury bezpieczeństwa oraz monitorować sieć w sposób ciągły.
Bezpieczne rozwiązania Apator
Nowoczesne rozwiązania Apator łączą zaawansowane metody pomiaru z uwzględnieniem bezpieczeństwa sieciowego. Ultradźwiękowe wodomierze z telemetrią umożliwiają:
Zdalny odczyt w czasie rzeczywistym i archiwizację danych bez potrzeby wizyt w lokalach;
Szybkie wykrywanie nawet najdrobniejszych wycieków dzięki analizie anomalii przepływu;
Eliminację ręcznego sprawdzania liczników, co redukuje ryzyko błędów i ogranicza fizyczną ingerencję w urządzenia;
- Szyfrowanie transmisji oraz dostęp na bazie certyfikatów poprzez wbudowane mechanizmy zabezpieczające.
Aby jeszcze lepiej chronić spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe, rekomendujemy:
Oddzielenie systemu liczników i sterowników od Internetu, np. poprzez dedykowaną sieć VPN lub łącze prywatne;
Szyfrowanie wszystkich połączeń – zarówno w warstwie sieciowej, jak i aplikacyjnej;
Wprowadzenie silnych polityk haseł oraz uwierzytelniania wieloskładnikowego (MFA) dla wszystkich kont serwisowych;
Regularne tworzenie kopii zapasowych konfiguracji urządzeń i testowanie procedur awaryjnych, np. szybkiego przełączenia na tryb analogowy;
- Ciągły monitoring sieci i analiza logów w celu wykrywania nietypowych zachowań.
Praktyczne porady i wnioski dla zarządców
Kluczem do zwiększenia odporności na cyber-zagrożenia w mniejszych instalacjach jest systematyczna praca nad procedurami i infrastrukturą. Aby być odpornym na cyberataki:
Przeprowadź audyt zabezpieczeń: sprawdź obecne hasła, uprawnienia dostępu i sposób łączenia się z systemem.
Zainwestuj w nowoczesne technologie: wdrożenie inteligentnych wodomierzy to nie tylko oszczędności, ale także wzrost bezpieczeństwa operacyjnego.
Opracuj i egzekwuj procedury: backupy danych, regularne uaktualnianie oprogramowania, szkolenia personelu oraz ćwiczenia scenariuszy awaryjnych.
Monitoruj i raportuj incydenty: współpracuj z NASK, lokalnym CERT-em lub innymi zespołami CSIRT, informuj o nietypowych zdarzeniach.
- Bądź proaktywny: prewencja w zabezpieczeniach jest zawsze lepsza niż reagowanie przy naruszeniach dostępności czy jakości wody.
Podsumowanie
Inteligentne zarządzanie wodą w spółdzielniach mieszkaniowych daje bezprecedensowe możliwości efektywnej kontroli i oszczędności. Jednak rozwój zdalnych systemów pomiarowych i sterowania niesie ze sobą ryzyko ataków cybernetycznych, które mogą sparaliżować dostawy wody lub doprowadzić do poważnych awarii.
W obliczu powtarzających się w Europie i w Polsce incydentów, coraz większego znaczenia nabiera świadome projektowanie sieci z priorytetem bezpieczeństwa. Wymaga to wdrażania silnych mechanizmów uwierzytelniania oraz szyfrowania danych przesyłanych w obrębie infrastruktury wodociągowej. Kluczowa staje się także regularna organizacja testów bezpieczeństwa, tworzenie kopii zapasowych i utrzymywanie stałego monitoringu systemów. Równolegle należy dbać o ścisłą współpracę z ekspertami zespołów CERT oraz odpowiednimi agencjami rządowymi, co pozwala nie tylko reagować na incydenty, ale także im skutecznie zapobiegać.
Tylko holistyczne podejście – łączące nowoczesne rozwiązania technologiczne Apator z dojrzałymi procedurami bezpieczeństwa – zapewni spółdzielniom i wspólnotom maksymalną ochronę przed cyber-zagrożeniami i gwarancję ciągłości dostaw wody.