Smart metering – szansa i wyzwanie dla rynku energii elektrycznej

Smart metering, czyli inteligentne opomiarowanie, to technologia umożliwiająca zdalny, automatyczny i precyzyjny pomiar zużycia mediów, w tym energii elektrycznej. W przeciwieństwie do tradycyjnych rozwiązań, inteligentne liczniki energii elektrycznej (AMI – Advanced Metering Infrastructure) pozwalają na dwukierunkową komunikację między urządzeniem a operatorem sieci. Dzięki temu możliwe jest nie tylko bieżące monitorowanie zużycia, ale także dynamiczne zarządzanie popytem, integracja z odnawialnymi źródłami energii (OZE) oraz błyskawiczne reagowanie na sytuacje niepożądane, w tym awarie.

Ponad 195 mln inteligentnych liczników w Europie

Według danych Komisji Europejskiej, do końca 2024 roku w 30 europejskich krajach (UE27+3) zainstalowano ponad 195 mln inteligentnych liczników, co odpowiada 63 proc. wszystkich odbiorców energii elektrycznej. To znaczący wzrost w porównaniu z poprzednią dekadą, gdy poziom wdrożeń oscylował wokół 30–40 proc. Liderami w zakresie implementacji smart meteringu są Włochy, Szwecja, Hiszpania i Finlandia, gdzie ich udział przekracza 80 proc., a w niektórych przypadkach zbliża się do pełnego pokrycia. W tych krajach rozpoczęto już drugą falę wdrożeń, polegającą na wymianie inteligentnych urządzeń na liczniki nowej generacji. Rozwiązania te, takie jak włoski Open Meter, oferują większą częstotliwość odczytów, lepszą interoperacyjność i możliwość integracji z systemami zarządzania energią. To pokazuje, że smart metering staje się w UE nie tylko narzędziem pomiarowym, ale przede wszystkim kluczowym elementem cyfrowej transformacji sektora energii.

Z kolei w Stanach Zjednoczonych, według danych Departamentu Energii z 2024 roku, zainstalowano już ponad 95 mln inteligentnych liczników. Ich wdrożenie znacząco wpłynęło na poprawę stabilności dostaw energii – m.in. poprzez szybsze wykrywanie awarii, lepsze zarządzanie obciążeniami sieci oraz ograniczenie liczby przerw w zasilaniu. Dzięki możliwościom zdalnego odczytu i analizy danych w czasie rzeczywistym, operatorzy mogą szybciej reagować na zakłócenia i optymalizować pracę systemu. Inteligentne liczniki w USA odgrywają również kluczową rolę w rozwoju energetyki rozproszonej i integracji odnawialnych źródeł energii. Umożliwiają dynamiczne bilansowanie popytu i podaży, co jest niezbędne w systemie opartym na zmiennych źródłach, takich jak fotowoltaika czy wiatr. Wspierają także rozwój programów typu Demand Side Response, w których konsumenci mogą dostosowywać zużycie energii do warunków rynkowych lub sygnałów z sieci, co przekłada się na większą elastyczność i odporność całego systemu elektroenergetycznego.

Apator liderem polskiego rynku

W Polsce, według danych opublikowanych w maju 2025 roku przez Urząd Regulacji Energetyki (URE), na koniec 2024 roku ponad 7,3 mln punktów poboru energii było wyposażonych w liczniki zdalnego odczytu, co stanowi 38,26 proc. wszystkich odbiorców końcowych. W sektorze gospodarstw domowych liczba ta wyniosła 6,11 mln, co przekłada się na pokrycie na poziomie 36,43 proc. Liderem w tym zakresie jest spółka Energa-Operator, która objęła inteligentnymi licznikami już ponad 85 proc. swoich klientów, a do końca 2026 roku planuje osiągnąć 100 proc.

Pod względem produkcji nowoczesnych rozwiązań, systemów i urządzeń niekwestionowanym liderem polskiego rynku pozostaje firma Apator. Dzięki innowacyjności i wieloletniemu doświadczeniu Apator odgrywa kluczową rolę w transformacji energetycznej i rozwoju inteligentnych sieci w Polsce. Tylko w latach 2020–2025 Apator dostarczył na polski rynek 3,3 mln inteligentnych liczników, umacniając swoją pozycję kluczowego dostawcy technologii smart meteringu. Tak duża skala wdrożeń świadczy o rosnącym zapotrzebowaniu na nowoczesne rozwiązania pomiarowe, które wspierają cyfryzację infrastruktury energetycznej.

Fundament transformacji energetycznej

Komisja Europejska podkreśla, że inteligentne opomiarowanie jest jednym z kluczowych elementów transformacji energetycznej ze względu na możliwość lepszego zarządzanie popytem, integrację odnawialnych źródeł energii, dynamiczne taryfowanie i zwiększenie efektywności energetycznej. Zdaniem KE, pełne wdrożenie inteligentnego opomiarowania w całej UE może przynieść oszczędności na poziomie nawet  9 mld euro rocznie dzięki zmniejszeniu strat sieciowych, poprawie efektywności operacyjnej oraz lepszemu zarządzaniu zużyciem energii przez odbiorców końcowych.

Smart metering to rozwiązanie, które niesie ze sobą szereg korzyści. To nie tylko wygoda i oszczędność dla użytkowników, ale także szansa na poprawę efektywności energetycznej całego systemu. Jednocześnie technologia ta niesie ze sobą wyzwania – od kosztów wdrożenia, przez kwestie bezpieczeństwa danych, po ryzyko pogłębiania nierówności społecznych. W pierwszej kolejności warto przyjrzeć się korzyściom, jakie niesie technologia smart metringu. Są to m.in.:

1.    Optymalizacja zużycia energii
Dzięki dostępowi do danych w czasie rzeczywistym użytkownicy mogą świadomie zarządzać zużyciem energii – np. przesuwając korzystanie z energochłonnych urządzeń na godziny pozaszczytowe. To nie tylko obniża rachunki, ale także odciąża sieć w krytycznych momentach. Dodatkowo, inteligentne systemy mogą automatycznie sugerować optymalne godziny pracy urządzeń, co jeszcze bardziej zwiększa efektywność.

2.    Monitorowanie w czasie rzeczywistym
Smart metering umożliwia bieżące śledzenie zużycia energii, co pozwala na szybkie wykrywanie anomalii, takich jak awarie, przeciążenia czy nieautoryzowane pobory. Operatorzy mogą dzięki temu szybciej reagować i minimalizować straty. Użytkownicy z kolei zyskują większą kontrolę nad swoim zużyciem i mogą natychmiast zauważyć nietypowe wzorce. To także narzędzie wspierające bezpieczeństwo energetyczne na poziomie lokalnym i krajowym.

3.    Poprawa jakości dostaw energii
Dzięki inteligentnym licznikom możliwe jest lepsze bilansowanie sieci, co przekłada się na stabilniejsze dostawy i mniejsze ryzyko przerw w zasilaniu. Systemy te wspierają również automatyczne przełączanie źródeł zasilania w przypadku awarii. Umożliwiają także dynamiczne zarządzanie napięciem i obciążeniem, co poprawia jakość dostarczanej energii. W efekcie zmniejsza się liczba reklamacji i interwencji serwisowych.

4.    Szybsza reakcja na awarie
Zdalny dostęp do danych pozwala operatorom natychmiast zidentyfikować miejsce i charakter awarii, co skraca czas reakcji i przywrócenia zasilania. W tradycyjnych systemach często wymagało to fizycznej obecności techników i ręcznego sprawdzania instalacji. Dzięki smart meteringowi możliwe jest także przewidywanie potencjalnych usterek na podstawie analizy danych historycznych. To znacząco zwiększa odporność sieci na zakłócenia i skraca czas przestojów.

5.    Zwiększenie świadomości konsumenckiej i edukacja energetyczna
Dostęp do szczegółowych danych o zużyciu energii zwiększa świadomość energetyczną użytkowników. Konsumenci zaczynają dostrzegać, które urządzenia zużywają najwięcej energii i jak ich codzienne nawyki wpływają na rachunki. Operatorzy oferują aplikacje i narzędzia edukacyjne, które pomagają w interpretacji danych i podejmowaniu świadomych decyzji. To prowadzi do bardziej odpowiedzialnych postaw energetycznych i większego zaangażowania w działania na rzecz zrównoważonego rozwoju.

6.    Wspieranie OZE i integracja z siecią
Inteligentne liczniki odgrywają kluczową rolę w integracji odnawialnych źródeł energii z siecią. Umożliwiają dynamiczne zarządzanie przepływem energii, bilansowanie produkcji i zużycia oraz rozliczanie prosumentów. Przykładem są innowacyjne rozwiązania firmy Apator, projektowane z myślą o współpracy z instalacjami PV, magazynami energii i systemami zarządzania wszystkimi mediami użytkowymi i siecią. Dzięki temu możliwy jest rozwój elastycznych ekosystemów, które zwiększają niezależność energetyczną i odporność na zakłócenia.

7.    Integracja z podlicznikami
Integracja systemów smart meteringu z podlicznikami umożliwia świadome zarządzanie energią. Dane z głównego licznika energii, połączone z informacjami z podliczników zainstalowanych przy źródłach wytwórczych (np. instalacjach PV), magazynach energii oraz kluczowych urządzeniach odbiorczych, pozwalają na szczegółową analizę bilansu energetycznego. Dzięki temu użytkownik może nie tylko monitorować całkowite zużycie, ale także identyfikować, które elementy infrastruktury generują największe obciążenie, kiedy występują nadwyżki produkcji oraz jak efektywnie zarządzać magazynowaniem i konsumpcją.

Wyzwania związane ze smart meteringiem na świecie

Rozwój inteligentnego opomiarowania ma wpływ na wiele sektorów gospodarki – od energetyki, przez przemysł, po administrację publiczną. Jednocześnie przed nami stoją wyzwania – technologiczne, organizacyjne i społeczne. Uwzględniają one m.in.:

1.    Bezpieczeństwo danych
Jednym z najczęściej podnoszonych zagrożeń jest cyberbezpieczeństwo. Raport ENISA z 2024 roku wskazuje na rosnące ryzyko cyberataków na systemy inteligentnych liczników, które mogą prowadzić do kradzieży danych, manipulacji pomiarami czy zakłóceń w dostawach energii. Kluczowe jest więc wdrażanie zaawansowanych mechanizmów szyfrowania, autoryzacji i monitoringu, a także eliminowanie ryzyka tzw. backdoorów, czyli ukrytych mechanizmów dostępu w oprogramowaniu lub sprzęcie, które mogą być wykorzystane do nieautoryzowanego wejścia do systemu. W tym kontekście istotny jest wybór rozwiązań oferowanych przez sprawdzonych i wiarygodnych producentów, którzy stosują transparentną politykę zabezpieczenia łańcucha dostaw. Niezbędne są także odpowiednie regulacje prawne, które będą wspierać bezpieczeństwo infrastruktury energetycznej.

2.    Koszty wdrożenia
Pełne wdrożenie smart meteringu to ogromne wyzwanie finansowe. Według raportu McKinsey, koszty te mogą sięgać miliardów dolarów w skali kraju, obejmując zakup urządzeń, modernizację infrastruktury i integrację systemów IT. Jednak potencjalne oszczędności i korzyści długoterminowe – w tym poprawa efektywności sieci i zmniejszenie strat – mogą przewyższyć początkowe nakłady.

3.    Potęgowanie rozwarstwienia społecznego
Technologia smart meteringu może pogłębiać nierówności społeczne. Badania Brookings Institution z 2024 roku wskazują, że biedniejsze gospodarstwa domowe mogą być bardziej narażone na wzrost kosztów energii, m.in. z powodu braku środków na zakup nowoczesnych urządzeń czy dostosowanie instalacji. Istnieje ryzyko, że korzyści z cyfryzacji sektora energetycznego będą dostępne głównie dla zamożniejszych grup społecznych.

4.    Brak standaryzacji
Raport Międzynarodowej Agencji Energetycznej (IEA) z 2024 roku zwraca uwagę na brak jednolitych standardów technicznych w zakresie smart meteringu, co utrudnia interoperacyjność urządzeń i systemów różnych producentów. Różnice w protokołach komunikacyjnych, formatach danych czy wymaganiach prawnych mogą spowalniać wdrażanie i zwiększać koszty.

Bilans korzyści i zagrożeń

Smart metering to technologia o ogromnym potencjale – zarówno z punktu widzenia użytkowników, jak i całego systemu energetycznego. Umożliwia oszczędności, poprawę efektywności, integrację odnawialnych źródeł energii oraz zwiększenie świadomości energetycznej. Jednocześnie niesie ze sobą realne zagrożenia, które wymagają odpowiedniego zarządzania. Kluczem do sukcesu jest wdrażanie rozwiązań w sposób przemyślany – z uwzględnieniem aspektów technicznych, społecznych i prawnych. Niezbędne są też inwestycje w cyberbezpieczeństwo, standaryzację oraz mechanizmy wsparcia dla mniej zamożnych odbiorców. Tylko wtedy smart metering stanie się narzędziem inkluzywnej i zrównoważonej transformacji energetycznej.

W dłuższej perspektywie korzyści płynące z inteligentnego opomiarowania – zarówno ekonomiczne, jak i środowiskowe – znacząco przewyższą koszty i potencjalne ryzyka. Smart metering to bowiem nie tylko narzędzie do precyzyjnego rozliczania zużycia energii, ale przede wszystkim fundament nowoczesnej gospodarki, która opiera się o dostęp do elastycznej i bezpiecznej sieci elektroenergetycznej. To inwestycja, która przynosi wymierne efekty zarówno w skali mikro, jak i makro.

Wybór sprawdzonych dostawców technologii

W dobie transformacji energetycznej i rosnących wymagań klimatycznych, inteligentne opomiarowanie przestaje być wyborem – staje się koniecznością. Umożliwia ono nie tylko precyzyjne monitorowanie zużycia energii, ale także wspiera efektywność energetyczną, rozwój OZE i świadome decyzje konsumenckie. Warunkiem sukcesu jest jednak odpowiedzialne wdrażanie tych rozwiązań, oparte na współpracy wszystkich interesariuszy rynku – od regulatorów, przez dostawców technologii i operatorów systemów dystrybucyjnych, po odbiorców końcowych.

Warto pamiętać, że w Polsce trwa obecnie największy w historii program wymiany liczników energii. Do końca 2028 roku planowane jest zainstalowanie ponad 17 mln inteligentnych liczników zdalnego odczytu, co obejmie co najmniej 80 proc. odbiorców końcowych. To ogromna inwestycja, której wartość szacowana jest na ponad 6 mld zł. Wybór sprawdzonych, bezpiecznych i transparentnych technologii, oferowanych przez doświadczonych dostawców, ma tu kluczowe znaczenie – zarówno dla ochrony danych użytkowników, jak i dla stabilności całego systemu energetycznego.